home > column.php?nr=21111&stuurdoor

Column

 
 
1 september 2013

Christus de Verlosser volgen, ontmoeting met een icoon

Deze icoon wordt 'Christus de Verlosser' genoemd. Hij stamt uit ongeveer 1409. Toen ik hem voor het eerst zag kon ik er weinig mee. Ik vond de kleuren mooi, net als het bladgoud en de beschadigingen. Maar de manier waarop de Christusfiguur werd afgebeeld vond ik onaantrekkelijk. Een lang smal gezicht. Een piepkleine mond, een te lange neus, een vlassig snorretje en baard. Dikke bobbels aan de zijkant van het hoofd en een brede beetje spekkige nek. Niet naar mijn smaak en niet in overeenstemming met het beeld dat ik zelf had gevormd van de mens Jezus. Ook had ik moeite met de manier waarop de afgebeelde figuur keek. Keek hij scheel? Of was het in-zichzelf-gekeerd-zijn? Deze Christus leek met mij als toeschouwer geen contact te willen maken, in ieder geval niet op een manier die ik leek te begrijpen. Hij gaf me een koud en afstandelijk gevoel. De beeltenis stelde me teleur. Ik had mijn eindconclusie snel klaar: deze interpretatie van Jezus was niet voor mij!
Zoals zo vaak bleef het daar echter niet bij. Want de beeltenis had me wel degelijk geraakt. Veel meer dan ik me bij die eerste ontmoeting realiseerde. Toen heb ik eigenlijk alleen naar de buitenkant gekeken. Ik heb gedaan alsof het om een soort alternatieve foto ging. Waarbij ik in discussie met de schilder van de icoon mijn eigen interpretatie van Jezus serieuzer nam dan die van de schilder. Deze 600 jaar oude interpretatie zei meer over de tijd waarin de schilder leefde dan over Jezus vond ik. Ook al geloofde ik tegelijkertijd dat het beeld van Jezus dat ikzelf bij me droeg wél vooral iets zei over Jezus en minder over mezelf. Beetje dubbel natuurlijk, maar ik ging er vanuit dat we ondertussen ook een boel hebben bijgeleerd. Ik dacht in 'wij' en 'zij' en maakte het lekker overzichtelijk voor mezelf. Ik sloot me af voor de verwarring die de icoon bij me opriep. Ik wilde het comfortabel houden en me niet bezig hoeven houden met de vragen die zich opdrongen, telkens wanneer ik mijn ogen sloot om te verwijlen bij mijn eigen vertrouwde beeld van Jezus.
Weten 'wij' wel meer dan 'zij'? Of weten we andere zaken? Weet ik als individu wel wat 'wij' en 'zij' allemaal weten en geloven? Of gebruik ik dit slechts als argument om me niet verder in de icoon te hoeven verdiepen? Een icoon is immers meer dan een illustratie. Het is een gelovige verbeelding met een boodschap. Wat voor boodschap had de schilder voor ogen? Waarom koos hij ervoor om Christus de Verlosser juist op deze manier weer te geven? Was dat werkelijk alleen het gevolg van de tijd waarin hij leefde? Of zou hij deze interpretatie (ook) bewust gekozen kunnen hebben omdat hij mij als schouwer van de icoon iets duidelijk wilde maken? En wat was dat dan? Het ergerde me dat het beeld zo bleef hangen. Mijn oorspronkelijk gevoel van teleurstelling groeien uit tot boosheid en angst. Ik zou me toch door zo'n beeld niet op mijn kop laten zitten en mijn vertrouwde beeld van Jezus laten verdringen?! Zou dit nieuwe beeld toch sterker blijken te zijn en zou ik mijn vertrouwde beeld verliezen en daarmee de troost die ik daar uit putte?
'If you can't beat them, join them!' zeggen de Engelsen en ik besloot hun advies te volgen. Zaken die je raken hebben je iets te vertellen. Dus ook deze Christus de Verlosser. Dat kon ik blijven ontkennen, maar ik kon het ook eerlijk onder ogen zien. Sinds ik deze icoon had gezien schoven de ogen van Christus de Verlosser telkens in beeld als een stilzwijgend protest, als een open vraag die om een antwoord bleef roepen. In plaats van ervan weg te lopen, besloot ik er naar toe te bewegen. Ik wilde de ontmoeting verdiepen, ontdekken wat Christus de Verlosser mij te zeggen had.
Om dat te kunnen verstaan heb ik me meerdere aaneengesloten dagen op de icoon geconcentreerd. Zo open mogelijk ben ik het gesprek aangegaan. Op zoveel mogelijk verschillende manieren. Ik heb er telkens opnieuw naar gekeken. Waar mogelijk steeds vanuit een ander perspectief. Ik heb nagedacht over de mogelijke boodschap van de schilder en over de gevoelens die de icoon bij me losmaakten. Ik heb eromheen gelezen. Ik heb ermee gebeden. Ik heb de icoon nagetekend. En ik heb geprobeerd in woorden te vatten wat het proces van schouwen met me deed, wat het opriep, wat het me schonk. Toen dat niet lukte heb ik geprobeerd om het in een beeld te vatten. Wat slechts een beetje lukte. Het draaide uit op een tekening waarin ik elementen uit het proces wist te verwerken, maar nog steeds niet de kern kon benoemen. Waarschijnlijk is dat sowieso niet haalbaar. Toch is het misschien wel zinvol om te delen waaraan ik wel woorden wist te geven. Niet omdat dit de zaligmakende waarheid zou omvatten. Wel omdat het de lezer hopelijk een idee geeft van de richting waarin mijn reis zich voltrok. En vooral om een idee te geven van de toegevoegde waarde die het aangaan van een dergelijke reis, zou kunnen hebben. De bestemming van de reis en de schat die ik in het naderen van die bestemming mocht ontvangen, blijft onbenoembaar. Sommigen noemen haar 'Leegte,' of 'Al,' of 'Niets,' of 'Niet meer waaien,' of 'eenwording met God.' Ik noem haar 'het Geheim dat ons draagt.' Dat geheim kun je niet vangen en vast spijkeren. Je kunt je er wel voor openstellen en door laten verrassen. En je kunt er komen door Christus de Verlosser te volgen. Christus zoals Hij zich aan mij toonde als stevig geworteld in het Levengevende Geheim. Een zachte kracht die standvastig trouw blijft aan Zijn bestemming. Zichzelf en Zijn roeping niet verloochent. En die vrede vindt in en door lijden heen.

 

Toelichting bij de tekening:

Het leven is een voortgaande stroom van geboren worden en sterven. Ieder mens valt er zomaar middenin. Ieder mens is uniek (verschillende kleuren) en maakt eigen keuzes in het leven. De 12 verschillende mensfiguurtjes verbeelden de discipelen van Jezus in al hun verschillend zijn. Ook wij kunnen Christus volgen, op onze eigen manier. De (rode, oranje, en groene) vlakken waarin de geworpen mensjes zweven verbeelden de keuzes die mensen maken. Welke richting ga je op? Beweeg je naar het licht toe of niet? Kies je het leven of kies je de dood? Dit wordt aangegeven door middel van de (paarse) kruisen. Kruisen met menselijke armen, die aangeven dat ieder mens op zijn of haar levenspad kruisen tegen zal komen. Lijden en sterven waaruit je weer kunt opstaan wanneer je het licht volgt van de Levengevende God. Licht waarin Christus de Verlosser ons is voorgegaan. Dit wordt aangegeven door de lichte (gele) banen die in de tekening van de rand naar het centrum lopen. Deze banen liggen in de tekening onder de kruisen omdat ook in het diepste lijden telkens opnieuw licht daagt. Het gaat hier over loslaten, over overgave aan wat onze bestemming is. Wanneer het opnemen van ons kruis en het opstaan uit de dood lukt zal dat ons dichter bij de kern van het Geheim brengen. Deze richting wordt aangeduid met de (donker paarse) pijlen die naar het centrum wijzen. Tussen de pijlen en het centrum liggen nog een boel (zwarte) brokstukken die ons het zicht op het Geheim ontnemen. In al dit zoeken worden we omgeven door Gods allesomvattende dragende kracht. Dit wordt aangegeven door de ononderbroken (gouden) golfbeweging aan de rand van de cirkel. Gods adem wekt ons tot leven en stuwt ons voort. Dit wordt verbeeld door de (blauwe) vogelachtige vormen op de (gouden) golfbeweging. De kern van de cirkel is leeg (en wit). Ze is leeg omdat ze alles omvat (alle kleuren), het onbenoembare, onvatbare, het mysterie, het Al. Naderen tot dit Al doet al het andere verbleken. Het doet ons verlangen naar volledige overgave, naar volledige eenwording met dit/in dit Al. We vinden het moeilijk om te kiezen. Christus de Verlosser koos voor trouw blijven aan Zijn bestemming. Zijn voorbeeld volgen kan ons verlossen en ons brengen tot eenwording met het Geheim, het Al.

 

Marjan Kip
Pastoraal opbouwwerker en coördinator Inloophuis De Ruimte


Voor actuele columns zie het columnoverzicht

  Meer informatie   Facebook   ANBI-register Inloophuis De Ruimte
 
  contact maandblad sitemap
  routebeschrijving nieuwsbrief disclaimer
  veelgestelde vragen inloggen  colofon
     
   
  © 2019 Doopsgezind.nl